Warszawa, 2026-05-11
UNP:GIP-26-159255
GIP-GPP.0301.31.2026.2

Polska Organizacja Pracodawców Osób
Niepełnosprawnych

dotyczy: interpretacji przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Odpowiadając na pismo z dnia 23 kwietnia 2026 r., znak: POPON/PRAW/2/2026, w sprawie stosowania art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 913 z późn. zm.) dalej „ustawa o rehabilitacji”, Departament Prawny Głównego Inspektoratu Pracy uprzejmie informuje:

Przepis art. 15 ustawy o rehabilitacji stanowi, że czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo.
Osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych.
Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji, przepisów dotyczących norm czasu pracy określonych w art. 15 nie stosuje się, gdy na wniosek osoby zatrudnionej, lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę. Koszty badań, o których mowa w ust. 1 pkt 2, ponosi pracodawca.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 26 Kodeksu pracy, stosunek pracy nawiązuje się w dniu określonym          w umowie o pracę jako dzień rozpoczęcia pracy.

Oznacza to, że status pracownika – w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy – powstaje dopiero z tym dniem. Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia możliwości korzystania z uprawnień wynikających z przepisów prawa pracy oraz przepisów szczególnych, w tym ustawy o rehabilitacji. W tym kontekście należy przyjąć, że wniosek, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji, jako uprawnienie przysługujące pracownikowi, może być skutecznie złożony dopiero w chwilą nawiązania stosunku pracy.

Jednocześnie należy zauważyć, że badania wstępne, o których mowa w art. 229 § 1 i § 4 Kodeksu pracy, mogą być przeprowadzane zarówno przed dniem rozpoczęcia pracy, jak i w tym dniu lub później. Trzeba jednak zastrzec, że pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika do wykonywania obowiązków bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.

Mając powyższe na uwadze, uznaje się za dopuszczalne jest uzyskanie zgody lekarza medycyny pracy na odstąpienie od stosowania norm czasu pracy określonych w art. 15 ustawy o rehabilitacji już w trakcie badań wstępnych. Jednakże pracownik może skutecznie złożyć taki wniosek nie wcześniej niż w dniu nawiązania stosunku pracy.

W odniesieniu do kwestii zamieszczenia wniosku pracownika w skierowaniu na badania wstępne, należy wskazać, że zakres informacji, jakie powinno zawierać takie skierowanie, określa § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 607 z późn. zm.). Przepisy te nie wyłączają możliwości zawarcia w skierowaniu dodatkowych informacji, istotnych z punktu widzenia oceny zdolności do pracy przez lekarza medycyny
pracy.

W świetle powyższego dopuszczalne wydaje się przekazanie lekarzowi medycyny pracy informacji o wniosku pracownika – w szczególności w celu umożliwienia dokonania pełnej oceny zdolności do pracy, zwłaszcza w kontekście stosowania określonych norm czasu pracy. Należy jednak podkreślić, że wniosek powinien pochodzić bezpośrednio od pracownika. Pracodawca nie jest uprawniony do samodzielnego formułowania jego treści ani ingerowania w jego brzmienie. W praktyce wniosek może zostać również przekazany jako odrębny dokument.

Podsumowując:
1. Pracownik z niepełnosprawnością jest uprawniony do złożenia wniosku, o którym mowa z art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji, już na etapie badań wstępnych.
2. Dopuszcza się zawarcie informacji o przedmiotowym wniosku w skierowaniu na badania wstępne, pod warunkiem, że inicjatywa ta pochodzi bezpośrednio od pracownika, a pracodawca nie ingeruje w treść składanego oświadczenia.

Z poważaniem,
Dyrektor
Departamentu Prawnego
Ewa Skierska
/-podpisano elektronicznie/

Komentarz Ekspert Edyta Sieradzka 

Szanowni Państwo  – Pracodawcy OzN – biorąc pod uwagę wyżej cytowaną odpowiedź PIP – zwracam uwagę, że w praktyce uzyskanie zgody lekarza medycyny pracy na odstąpienie od stosowania norm czasu pracy określonych w art. 15 ustawy o rehabilitacji już w trakcie badań wstępnych, może być problematyczne, gdyż jak wskazuje PIP – pracownik może skutecznie złożyć taki wniosek nie wcześniej niż w dniu nawiązania stosunku pracy, czyli w dniu rozpoczęcia pracy. 

Dodatkowo zwracam uwagę na fragment odpowiedzi PIP, z którego wynika, że “jednocześnie należy zauważyć, że badania wstępne, o których mowa w art. 229 § 1 i § 4 Kodeksu pracy, mogą być przeprowadzane zarówno przed dniem rozpoczęcia pracy, jak i w tym dniu lub później. Trzeba jednak zastrzec, że pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika do wykonywania obowiązków bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku.”

Reasumując – w dniu nawiązania stosunku pracy tj. dniu rozpoczęcia pracy – pracownik musi posiadać aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. 

Edyta Sieradzka – 13.05.2026 rok