Krajowa Rada Konsultacyjna chce, aby resort rodziny informował o planowanych zmianach w realizacji programów finansowanych z Funduszu Solidarnościowego przed ich wprowadzeniem. Domaga się też realnego dialogu ze środowiskiem osób niepełnosprawnych w tej kwestii.

Takie stanowisko Krajowa Rada Konsultacyjna (KRK) przedstawiła w uchwale nr 15/2026. Jej przyjęcie jest bezpośrednio związane z zamieszaniem, które powstało po decyzji Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dotyczącej tego, jak w 2027 r. ma wyglądać realizacja programu asystencji dla osób niepełnosprawnych, który jest finansowany ze środków Funduszu Solidarnościowego (FS).

Zmiana decyzji w sprawie programu asystencji dla organizacji pozarządowych

W poprzednich latach było tak, że resort ogłaszał w tym samym czasie dwa oddzielne programy – dla samorządów oraz dla organizacji pozarządowych. Tymczasem na początku września br. pojawiło się ogłoszenie o rozpoczęciu naboru w programie na 2027 r. skierowanym do samorządów. Jednocześnie Monika Sikora, wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej oraz pełnomocniczka rządu ds. osób niepełnosprawnych, powiedziała w mediach, że tego dla organizacji pozarządowych nie będzie.

Decyzja resortu spotkała się ze sprzeciwem i krytycznymi ocenami strony społecznej. Ich sprzeciw doprowadził do zmiany decyzji i ostatecznie program asystencji dla trzeciego sektora został uruchomiony.

KRK w uchwale podkreśla, że w sprawach mających bezpośredni wpływ na możliwość prowadzenia przez osoby niepełnosprawne niezależnego życia – a zapewnia to właśnie usługa asystencji – niedopuszczalna jest sytuacja, w której przekazuje się informację o podjętych już rozstrzygnięciach. Wskazuje, że rzeczywisty dialog społeczny powinien pozwalać środowisku osób niepełnosprawnych i reprezentującym je podmiotom na przedstawianie uwag i rekomendacji dotyczących poszczególnych programów, w tym ich budżetu, harmonogramu i zasad realizacji. Dlatego KRK oczekuje ustanowienia jasnego, przewidywalnego i stałego mechanizmu konsultowania programów finansowanych z pieniędzy FS.

Okrojony budżet na asystencję dla osób niepełnosprawnych w 2027 r.

Jednocześnie KRK zwraca uwagę, że w tym roku na oba programy asystencji przeznaczono 1,4 mld zł. Natomiast w 2027 r. ich łączny budżet ma sięgnąć 1,2 mld zł, z czego 320 mln zł ma trafić na organizację usług asystencji dla trzeciego sektora.

Widać więc, że mimo rosnących kosztów i dużego zapotrzebowania na wsparcie świadczone przez asystentów, pula pieniędzy zaplanowana na jego finansowanie w przyszłym roku nie będzie zwiększona, tylko wręcz przeciwnie, zmniejszona. Uwzględniając fakt, że koszt godziny świadczenia usługi asystencji został ustalony w wysokości 55 zł za godzinę, to w 2027 r. liczba godzin asystencji dla osób niepełnosprawnych sfinansowanych dzięki środkom pochodzącym z obu programów będzie o ok. 4 tys. mniejsza niż w tym roku.

KRK pyta o program opieki wytchnieniowej

Ponadto KRK podaje, że do tej pory nie została rozstrzygnięta kwestia realizacji w 2027 r. innego z programów finansowanych z FS, czyli opieki wytchnieniowej dla organizacji pozarządowych. Usługi opieki wytchnieniowej, podobnie jak asystencja, stanowią istotny element systemu wsparcia osób niepełnosprawnych oraz ich rodzin i opiekunów.

Z informacji przekazanych przez resort na posiedzeniu komisji polityki senioralnej w Sejmie wynika, że program opieki wytchnieniowej na 2027 r. ma mieć budżet w wysokości 70 mln zł, a więc o ponad 200 mln zł mniejszy niż tegoroczny. W związku z tym KRK domaga się niezwłocznego przedstawienia przez MRPiPS informacji dotyczącej przyszłorocznej edycji programu opieki wytchnieniowej dla trzeciego sektora, w tym terminu ogłoszenia naboru wniosków oraz uzasadnienia dla zmniejszenia przeznaczonych na niego środków – zwłaszcza w sytuacji, gdy rada w uchwale nr 14/2026 apelowała o ich zwiększenie.

Opracowanie: Michalina Topolewska – DGP