Interpelacja nr 16783

do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej

w sprawie tzw. pułapki rentowej oraz jej wpływu na sytuację pracujących osób z niepełnosprawnością

Zgłaszający: Agnieszka Ścigaj, Krzysztof Ciecióra, Robert Warwas, Anna Dąbrowska-Banaszek, Maria Koc, Anna Kwiecień, Lidia Czechak, Urszula Rusecka

Data wpływu: 22-04-2026

Szanowna Pani Minister,

pułapka rentowa oznacza sytuację, w której osoba pobierająca rentę – w szczególności z tytułu niezdolności do pracy lub rentę socjalną – traci część lub całość świadczenia w przypadku osiągania dochodów przekraczających określone progi. Obecnie obowiązujące regulacje przewidują, że po przekroczeniu poziomu około 70% przeciętnego wynagrodzenia świadczenie ulega zmniejszeniu, natomiast po przekroczeniu 130% – zostaje zawieszone.

W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której nawet niewielkie przekroczenie ustawowych progów może skutkować znaczącą utratą świadczenia, co zniechęca osoby z niepełnosprawnościami i rencistów do podejmowania aktywności zawodowej lub zwiększania dochodów. Problem ten dotyczy znaczącej części osób pobierających świadczenia rentowe i stanowi istotną barierę w aktywizacji zawodowej.

W związku z planami przygotowania rozwiązań legislacyjnych zmierzających do ograniczenia lub likwidacji tego mechanizmu kluczowe znaczenie ma dostęp do rzetelnych danych pozwalających na ocenę skutków finansowych takich zmian dla systemu ubezpieczeń społecznych oraz budżetu państwa.

W szczególności niezbędne jest ustalenie skali zjawiska, struktury dochodów osób pobierających renty oraz rzeczywistego wpływu obowiązujących progów na ich decyzje zawodowe i sytuację ekonomiczną.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo posiada aktualne dane dotyczące liczby osób pobierających świadczenia rentowe, w tym rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz rentę socjalną, a także przeciętnej wysokości tych świadczeń oraz łącznej kwoty ich wypłat?
2. Ilu świadczeniobiorców pozostaje aktywnych zawodowo oraz jaki jest odsetek osób pracujących w poszczególnych grupach?
3. Jak kształtują się dochody osób pobierających renty, w szczególności jaka jest średnia i mediana wynagrodzeń w tej grupie oraz jak rozkładają się one względem obowiązujących progów dochodowych?
4. Ile osób osiąga przychody poniżej pierwszego progu, ile między pierwszym a drugim progiem, a ile powyżej drugiego progu?
5. W ilu przypadkach dochodzi do zmniejszenia świadczenia, a w ilu do jego zawieszenia oraz jaka jest przeciętna wysokość tych zmniejszeń i zawieszeń?
6. Czy ministerstwo analizowało skalę przekroczeń progów dochodowych, w tym o ile złotych przeciętnie przekraczane są limity oraz jak często dochodzi do sytuacji, w której niewielki wzrost dochodu skutkuje znaczącą utratą świadczenia?
7. Czy prowadzone były analizy dotyczące wpływu obowiązujących regulacji na aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami oraz czy ministerstwo posiada szacunki dotyczące potencjalnego wzrostu zatrudnienia w przypadku zniesienia lub złagodzenia limitów?
8. Jakie byłyby – według dostępnych analiz – skutki finansowe dla systemu ubezpieczeń społecznych oraz budżetu państwa w przypadku zniesienia progów dochodowych lub ich istotnego podwyższenia?
9. Czy ministerstwo prowadzi obecnie prace nad zmianami w tym zakresie, a jeśli tak – jaki jest ich zakres oraz przewidywany harmonogram wdrożenia?
10. Kiedy można oczekiwać przedstawienia konkretnych propozycji legislacyjnych dotyczących ograniczenia lub likwidacji pułapki rentowej?

ODPOWIEDŹ 

BM-II.059.1.270.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,

w odpowiedzi na interpelację nr 16783 Pani Posłanki Agnieszki Ścigaj wraz z grupą posłów,
w sprawie tzw. pułapki rentowej oraz jej wpływu na sytuację pracujących osób
z niepełnosprawnością, proszę przyjąć poniższe informacje.

Celem świadczeń przyznawanych na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zapewnienie
środków utrzymania osobom ubezpieczonym, które nie mogą kontynuować pracy
zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego lub w wyniku utraty zdolności do pracy
spowodowanej stanem zdrowia. Przepisy ustawy, gwarantując prawo do świadczeń
w przypadku wystąpienia zdarzeń uniemożliwiających lub utrudniających ubezpieczonemu
kontynuowanie pracy zarobkowej, nie eliminują jednocześnie możliwości podejmowania
przez emerytów i rencistów zatrudnienia. Prawo do swobodnie wybranej pracy
zagwarantowano m.in. artykułem 65 ust. 1 Konstytucji RP oraz artykułem 10 ustawy z dnia
26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.

Renta z tytułu niezdolności do pracy jest świadczeniem zabezpieczającym przed skutkami
częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy, spowodowanej naruszeniem sprawności
organizmu, powstałej przed osiągnięciem wieku emerytalnego. W przypadku niezdolności
do pracy z powodu stanu zdrowia – po spełnieniu warunków, do których należą m.in.
określony staż ubezpieczeniowy i data powstania niezdolności do pracy, osobie
ubezpieczonej przysługuje renta z tytułu niezdolności do pracy, której funkcją jest
zapewnienie świadczeniobiorcy środków finansowych zastępujących niemożliwy do
osiągnięcia ze względów zdrowotnych dochód z pracy.

Niezdolną do pracy w rozumieniu przywołanej ustawy jest osoba, która w wyniku
naruszenia sprawności organizmu całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy
zarobkowej i nie rokuje jej odzyskania po przekwalifikowaniu. Tak precyzyjne
sformułowanie wynika m.in. z potrzeby odróżnienia niezdolności do pracy (art. 12 ustawy o
emeryturach i rentach z FUS) od tzw. czasowej niezdolności do pracy, której stwierdzenie
stanowi przesłankę przyznania wynagrodzenia z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku
chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego (art. 92 Kodeksu pracy, art. 6-10 oraz art.
18 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia
społecznego w razie choroby i macierzyństwa).

Renta stanowi rodzaj pomocy finansowej państwa kierowanej do osób, które w młodym
wieku doznały naruszenia sprawności organizmu i ze względu na całkowitą niezdolność do
pracy utraciły szansę na samodzielne zarobkowanie.
Należy wyraźnie podkreślić, że polskie prawo nie wyklucza możliwości wypłacania renty
osobie, która pracuje zarobkowo w celu poprawienia swojej sytuacji materialnej.
Obowiązujące przepisy nie powodują definitywnej utraty prawa do renty w przypadku
osiągania przychodów z pracy zarobkowej. W sytuacji przekroczenia ustawowych progów
świadczenie ulega odpowiednio zmniejszeniu albo zawieszeniu wyłącznie na okres
uzyskiwania przychodu powodującego przekroczenie limitu. Po ustaniu okoliczności
powodujących zmniejszenie lub zawieszenie, świadczenie jest ponownie wypłacane
w należnej wysokości. Mechanizm ten ma charakter czasowy i związany jest z rozliczaniem
osiąganych przychodów.

Aktywność zawodowa stanowi ważny element rehabilitacji i integracji społecznej osób
z niepełnosprawnościami, których zatrudnienie w Polsce rośnie. Wzrost ich udziału w rynku
pracy obrazują wyniki Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Ich porównanie
między rokiem 2007 a 2025 pokazuje stały pozytywny trend wzrostu zarówno
współczynnika aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami, jak i wskaźnika
zatrudnienia. W IV kw. 2007 r. współczynnik aktywności zawodowej w wieku
produkcyjnym dla tej grupy wynosił 23,8%, a wskaźnik zatrudnienia 20,2%. W IV kw. 2025
r. współczynnik aktywności zawodowej w wieku produkcyjnym osiągnął 37,4%, a wskaźnik
zatrudnienia 34,1%. Celem kierownictwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
(MRPiPS) jest zabezpieczenie dalszego wzrostu wskaźnika zatrudnienia osób z
niepełnosprawnościami oraz spadku stopy bezrobocia w obrębie tej grupy.

W polskim ustawodawstwie przyjęto rozwiązanie kompromisowe, umożliwiające łączenie
przychodów z pracy z prawem do pobierania świadczenia zarówno rentowego (renty z
tytułu całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy), jak i emerytalnego (tzw.
wcześniejszej emerytury), wprowadzając w tym zakresie pewne ograniczenia. Osiąganie
przychodów z pracy zarobkowej przez rencistę lub emeryta może zatem powodować
zmniejszenie lub zawieszenie wypłaty świadczenia. Zasada ta nie jest stosowana wobec
emerytów, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny (odpowiednio 60 i 65 lat w
przypadku kobiet i mężczyzn).

Obowiązujące od 1 stycznia 2022 r. przepisy w zakresie zmniejszenia i zawieszenia renty
socjalnej w przypadku osiągania przychodów są analogiczne, jak w przypadku osób
uprawnionych do renty z tytułu niezdolności do pracy czy też wcześniejszej emerytury.
Prawo do świadczeń emerytalno-rentowych ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu
w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał
kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (od 1
marca 2026 r. 11 957,20 zł). W razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70%
przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy (od 1 marca 2026 r.
6 438,50 zł), nie wyższej jednak niż 130% tej kwoty, świadczenie ulega zmniejszeniu o sumę
przekroczenia, nie większą niż kwota maksymalnego zmniejszenia, którą stanowi
odpowiednio zwaloryzowana tzw. część socjalna emerytury lub renty (od 1 marca 2026 r.
w przypadku emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest to 989,41 zł,
a w przypadku renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy 742,10 zł).

Limity zarobków powodujące ograniczenie wysokości lub zawieszenie wypłaty świadczeń
emerytalno-rentowych są stosunkowo wysokie i uaktualniane co kwartał wraz ze zmianą
przeciętnego wynagrodzenia. Według najnowszych danych z marca 2026 r. próg
zawieszenia świadczenia wynosi 604% minimalnej renty z tytułu całkowitej niezdolności do
pracy i 442% przeciętnej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, zaś próg
zmniejszenia świadczenia odpowiednio 325% oraz 238% tych kwot. Przykładowo, osoba
w marcu br. pobierająca rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości
przeciętnej (2704,45 zł) i zarabiająca 11 900 zł otrzymałaby przy rozliczeniu miesięcznym,
rentę zmniejszoną o 989,411 zł, co oznacza, że jej przychody za marzec wyniosłyby 13
615,04 zł.

Jednocześnie warto zauważyć, że osoby z niepełnosprawnościami zyskały w ostatnich
latach możliwość otrzymania dodatkowego wsparcia finansowego w postaci m.in.
świadczenia wspierającego na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz.
1429, z późn. zm.) oraz dodatku dopełniającego dla osób pobierających rentę socjalną,
gwarantowanego ustawą o zmianie ustawy o rencie socjalnej z dnia 27 września 2024 r. (Dz.
U. z 2024 r. poz. 1615). Osoba, która w związku ze stanem zdrowia nabyła uprawnienia do
świadczenia wspierającego może liczyć na pomoc w wysokości do 4 353 zł, a jeżeli pobiera
też rentę socjalną może mieć przyznany dodatek dopełniający w kwocie 2 704,71 zł. W
takim przypadku otrzymuje wraz z pobieranym świadczeniem co miesiąc wsparcie w
wysokości 9 036,20 zł. Wskazane dodatkowe środki finansowe nie są objęte limitem
zarobkowym podlegającym zawieszaniu lub zmniejszaniu przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS).

Według danych przekazanych z ZUS liczba osób pobierających rentę z tytułu niezdolności
do pracy w grudniu 2025 r. wyniosła 478,7 tys., łączna kwota wypłat wyniosła 1 619,1 mln
zł, a przeciętna wysokość świadczenia 3 382,48 zł, zaś liczba osób pobierających w tym
okresie rentę socjalną sięgnęła 303,6 tys., łączna kwota wypłat 587,5 mln zł, a przeciętna
wysokość świadczenia 1 935,20 zł.
Według danych ZUS liczba osób z ustalonym prawem do renty, które podlegają
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym wyniosła: 245,5 tys. w grudniu 2024 r. oraz
242,3 tys. w grudniu 2025 r. W 2024 r. 38,2 tys. z nich stanowiły osoby pobierające rentę
socjalną, a 112,7 tys. osoby pobierające rentę z tytułu niezdolności do pracy. Dodatkowo
dane BAEL GUS wskazują, że w IV kwartale 2025 r. liczba pracujących osób
z niepełnosprawnościami wynosiła 491 tys., a współczynnik aktywności zawodowej osób
w wieku produkcyjnym osiągnął w tej grupie 37,4%, natomiast wskaźnik zatrudnienia
34,1%.
Kierownictwo MRPiPS dysponuje danymi dotyczącymi liczby świadczeń zmniejszanych
i zawieszanych z tytułu osiągania przychodów, co pozwala ocenić skalę przekroczeń
obowiązujących progów. Jednocześnie należy podkreślić, że obowiązujące limity są
relatywnie wysokie i podlegają kwartalnej waloryzacji wraz ze wzrostem przeciętnego
wynagrodzenia.
Dane dotyczące liczby osób objętych mechanizmem zmniejszenia lub zawieszenia
świadczeń wskazują, że przeciętna miesięczna liczba rent z tytułu niezdolności do pracy
zmniejszonych z tytułu osiągania przychodu wyniosła 5 tys. w 2025 r., natomiast
zawieszonych 2,2 tys., zaś liczba rent socjalnych zmniejszonych wyniosła 1,8 tys., a
zawieszonych 1,2 tys.
W 2025 r. kwota zmniejszeń rent z tytułu niezdolności do pracy wyniosła 45,2 mln zł, a
kwota świadczeń zawieszonych 63,5 mln zł. Kwota zmniejszeń rent socjalnych wyniosła z
kolei 20,5 mln zł, a świadczeń zawieszonych 24,7 mln zł.
Należy wyraźnie podkreślić, że zawieszenie świadczenia nie oznacza utraty prawa do niego,
lecz czasowe wstrzymanie wypłaty na okres osiągania przychodu przekraczającego
ustawowy limit.

W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają kompleksowe analizy prawne,
ekonomiczne i społeczne, dotyczące możliwości podniesienia progów zawieszania
i zmniejszania świadczeń, a także celowości dalszego obowiązywania tych rozwiązań oraz
możliwych konsekwencji zniesienia tych konstrukcji. Obecna praktyka oraz mechanizm
rozliczania przychodów pozwalają na korzystne dla świadczeniobiorcy stosowanie zasady
„złotówka za złotówkę” zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej
z dnia 22 lipca 1992 r. poprzez dobrowolną wpłatę na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych.
Konstrukcja ta umożliwia świadczeniobiorcy, którego przychód przekroczył o kwotę niższą
niż suma wyliczonych nienależnie pobranych świadczeń, wpłatę na rzecz FUS kwoty równej
temu przekroczeniu. W efekcie osoby, których dotyczy sytuacja przekroczenia, mogą
uniknąć zawieszenia świadczenia za miesiąc lub rok podlegający rozliczeniu oraz zwrotu
całości świadczenia nienależnie pobranego.

Ponadto organ rentowy dokonuje rozliczenia prawa do wypłaty świadczenia systemem
miesięcznym albo rocznym. Rozliczenie roczne polega na porównaniu kwot przychodu
uzyskanego w danym roku z ustalonymi kwotami granicznymi, natomiast rozliczenie
miesięczne polega na zestawieniu przychodów z poszczególnych miesięcy z dopuszczalnymi
kwotami stanowiącymi 70% lub 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia oraz
ustalenia, czy w danym miesiącu świadczenie przysługiwało w pełnej wysokości,
zmniejszeniu bądź zawieszeniu. ZUS w zależności od tego, który z wariantów jest dla
rencisty korzystniejszy dokonuje rozliczenia systemem miesięcznym lub rocznym. W
obydwu przypadkach po rozliczeniu przychodów możliwe jest dokonanie wpłaty na FUS w
celu uniknięcia zwrotu całości kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Należy podkreślić,
że zawiadamiając ZUS o podjęciu zatrudnienia lub zmianie wysokości osiąganego przychodu
rencista może zmniejszyć lub zawiesić świadczenie unikając ewentualnego zwrotu. Zakład
zaś, dokonując rozliczenia miesięcznego lub rocznego za dany rok kalendarzowy –
uwzględniając korzystniejszy wariant, może wypłacić mu należne, wynikające z rozliczenia
świadczenie.

Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma świadomość, jak
ważnym elementem kształtowania rynku pracy jest wspieranie aktywności zawodowej osób
z niepełnosprawnościami. Praca zawodowa dla przedstawicielek i przedstawicieli tej grupy
stanowi bowiem nie tylko źródło dochodów, lecz także formę terapii i aktywizacji
społecznej. Ze względu na fakt, że osoby z niepełnosprawnościami mogą napotykać liczne
bariery utrudniające wejście na rynek pracy, pracownikom posiadającym orzeczenie o
stopniu niepełnosprawności przysługują dodatkowe uprawnienia wynikające z ustawy o
rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W
Ministerstwie stale prowadzone są analizy prawne, ekonomiczne i społeczne dotyczące
wpływu obowiązujących regulacji na aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami,
a także potencjalnych skutków zniesienia lub złagodzenia obowiązujących limitów.
Ocena celowości dalszego obowiązywania progów zawieszenia i zmniejszenia świadczenia
zależy od możliwości realizowania tą drogą celów, którym jego zniesienie ma służyć
(zwiększenie skali aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami), spójności zmian
w tym zakresie z zasadami konstrukcyjnymi prawa zabezpieczenia społecznego
(konieczność pogodzenia zniesienia progów zawieszenia i zmniejszenia świadczenia
z funkcją świadczeń z tytułu niezdolności do pracy), a także możliwych następstw oraz ocen
formułowanych według kryteriów sprawiedliwościowych zarówno przez osoby uprawnione
do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy, jak i pozostałych ubezpieczonych oraz
świadczeniobiorców. Według szacunków zniesienie zawieszania i zmniejszania rent z tytułu
niezdolności do pracy zwiększyłoby wydatki FUS o ok. 114,7 mln zł rocznie, a zniesienie
analogicznych ograniczeń dla rent socjalnych zwiększyłoby wydatki o ok. 47,6 mln zł
rocznie.

Przedstawione zagadnienia należy traktować w sposób szczególny, wyznaczony ich
społeczną wagą. Z uwagi na koszty projektowanych zmian niezbędne jest uzyskanie
pozytywnego stanowiska Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie podniesienia progów
lub ich całkowitego usunięcia oraz zwiększenia wynikającej z tego dotacji z budżetu państwa
do FUS. Minister Finansów i Gospodarki wskazał, że nie widzi obecnie zasadności reformy
obowiązujących regulacji dotyczących osiągania przychodów przez emerytów i rencistów.
Kwestia ta pozostaje przedmiotem dialogu pomiędzy kierownictwem Ministerstwa Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwa Finansów i Gospodarki.

Na obecnym etapie nie przedstawiono jeszcze ostatecznego harmonogramu prac
legislacyjnych. W MRPiPS w dalszym ciągu analizuje się społeczne, ekonomiczne i
finansowe skutki wprowadzenia projektowanych rozwiązań. Ewentualne propozycje
legislacyjne będą uzależnione od wyników trwających analiz oraz przebiegu uzgodnień
międzyresortowych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/