Zapraszamy do lektury nowego wydania „Informatora dla osób z niepełnosprawnością”. Publikacja powstała z inicjatywy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy współpracy Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. To praktyczny poradnik dla osób z niepełnosprawnościami, ich rodzin oraz pracodawców.
W najnowszym wydaniu znajdziesz informacje dotyczące m.in.:
- przyznawania rent i świadczeń,
- wsparcia ze środków PFRON,
- czym są Centra informacyjno-doradcze dla osób z niepełnosprawnością (CIDON) oraz Ośrodki wsparcia i testów (OWiT),
- jak korzystać z prawa do dostępności.
Wersja elektroniczna „Informatora dla osób z niepełnosprawnością 2026” jest dostępna na stronie ZUS-u.
LINK do pobrania Informatora:
Spis treści
Wstęp ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 7
1. Renta z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczeń rentowych …………….8
1.1. Jakie warunki musisz spełnić, aby otrzymać rentę ………………………………………………………….. 9
1.2. Kiedy możemy uznać Cię za osobę niezdolną do pracy ………………………………………………… 9
1.3. Jakie są rodzaje renty z tytułu niezdolności do pracy …………………………………………………. 10
1.4. Czy możesz dostać rentę z tytułu niezdolności do pracy, jeśli masz prawo
do emerytury ……………………………………………………………………………………………………………………………… 10
1.5. Jaki staż ubezpieczeniowy uprawnia do renty z tytułu niezdolności do pracy ….. 11
1.6. Jakie inne warunki musisz spełnić, aby uzyskać rentę z tytułu niezdolności
do pracy ……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 12
1.7. Kiedy powstaje prawo do renty, a kiedy ustaje……………………………………………………………… 13
1.8. Od czego zależy wysokość Twojej renty ………………………………………………………………………….. 14
1.9. Kiedy zawiesimy albo zmniejszymy Twoją rentę …………………………………………………………… 14
1.10. Co musisz zrobić, aby uzyskać rentę………………………………………………………………………………….. 15
1.11. Jak wypłacamy rentę……………………………………………………………………………………………………………….. 18
1.12. O czym musisz powiadomić ZUS, jeśli pobierasz rentę ……………………………………………… 18
2. Renta socjalna ………………………………………………………………………………………………………………………. 20
2.1. Jakie warunki musisz spełnić, aby uzyskać rentę socjalną …………………………………………. 21
2.2. Kiedy nie przysługuje Ci renta socjalna ……………………………………………………………………………. 22
2.3. Od czego zależy wysokość renty socjalnej………………………………………………………………………. 23
2.4. Kiedy zawiesimy albo zmniejszymy Twoją rentę socjalną ………………………………………….. 23
2.5. Co musisz zrobić, aby uzyskać rentę socjalną ………………………………………………………………… 23
2.6. W jaki sposób wypłacimy Ci rentę socjalną ……………………………………………………………………. 25
2.7. O czym musisz powiadomić ZUS, gdy pobierasz rentę socjalną ……………………………… 25
2.8. Dodatek dopełniający do renty socjalnej …………………………………………………………………………. 26
3. Świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej
egzystencji (tzw. 500+)…………………………………………………………………………………………………… 29
3.1. Jakie warunki musisz spełnić, aby otrzymać świadczenie………………………………………….. 30
3.2. Co musisz zrobić, aby uzyskać świadczenie ……………………………………………………………………. 31
3.3. Kiedy dostaniesz decyzję……………………………………………………………………………………………………….. 32
3.4. Jaka jest wysokość świadczenia uzupełniającego…………………………………………………………. 32
3.5. O czym musisz powiadomić ZUS, jeśli pobierasz świadczenie uzupełniające ……. 33
3.6. Co możesz zrobić, jeśli nie zgadzasz się z decyzją ………………………………………………………… 33
4. Świadczenie wspierające dla osób z niepełnosprawnością…………………….. 35
4.1. Jakie warunki musisz spełnić, aby otrzymać świadczenie wspierające …………………. 36
4.2. Kiedy możesz złożyć wniosek o świadczenie wspierające do ZUS ………………………… 36
4
4.3. Co musisz zrobić, aby uzyskać świadczenie wspierające ……………………………………………. 37
4.4. Jak możesz złożyć wniosek o świadczenie wspierające do ZUS ……………………………… 38
4.5. Czy wniosek o świadczenie wspierające do ZUS może złożyć za Ciebie
inna osoba …………………………………………………………………………………………………………………………………… 39
4.6. Jaka jest wysokość świadczenia wspierającego …………………………………………………………….. 40
4.7. Jak wypłacamy świadczenie wspierające …………………………………………………………………………. 40
4.8. Czy musisz zgłaszać się do ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli pobierasz
świadczenie wspierające ……………………………………………………………………………………………………….. 40
4.9. Czy możesz zgłosić do ubezpieczeń osobę, która się Tobą opiekuje,
jeśli pobierasz świadczenie wspierające …………………………………………………………………………… 41
4.10. Czy wniosek o świadczenie wpierające wpływa na świadczenie, które Twój
opiekun pobiera z gminy………………………………………………………………………………………………………… 41
5. Orzecznictwo lekarskie w ZUS …………………………………………………………………………………. 43
5.1. Jakie zasady orzekania o niezdolności do pracy obowiązują w ZUS ……………………… 44
5.2. Jaką dokumentację medyczną musisz dostarczyć, aby otrzymać orzeczenie …….. 45
6. Działania ZUS na rzecz osób z niepełnosprawnością…………………………………. 48
6.1. Co robimy dla osób z niepełnosprawnością ……………………………………………………………………. 49
6.2. Na czym polega rehabilitacja lecznicza w ramach prewencji rentowej ZUS ……….. 49
6.3. Jakie ułatwienia wprowadziliśmy dla naszych klientów
z niepełnosprawnością …………………………………………………………………………………………………………… 51
6.4. Jak wspieramy aktywizację zawodową osób z niepełnosprawnością …………………… 55
6.5. Jak upowszechniamy wiedzę na temat niepełnosprawności i praw osób
z niepełnosprawnością …………………………………………………………………………………………………………… 56
7. Uprawnienia pracownicze osób z niepełnosprawnością…………….……………. 58
7.1. Jakie dodatkowe uprawnienia pracownicze przysługują Ci jako osobie
z niepełnosprawnością …………………………………………………………………………………………………………… 59
7.2. Jakie normy czasu pracy Cię obowiązują …………………………………………………………………………. 59
7.3. Jakie przerwy Ci przysługują ………………………………………………………………………………………………… 60
7.4. Jaki dodatkowy urlop Ci przysługuje …………………………………………………………………………………. 60
7.5. Czy możesz skorzystać ze zwolnienia z pracy, aby uczestniczyć w turnusie
rehabilitacyjnym ………………………………………………………………………………………………………………………… 61
7.6. Czy możesz skorzystać ze zwolnienia z pracy na badania …………………………………………. 62
7.7. Na jakich zasadach pracodawca powinien wydzielić Ci stanowisko pracy
lub je zorganizować………………………………………………………………………………………………………………….. 62
7.8. Czy możesz pracować na otwartym rynku pracy (u pracodawcy, który
nie zapewnia warunków pracy chronionej)……………………………………………………………………… 62
7.9. Jakie usprawnienia musi zapewnić Ci pracodawca ………………………………………………………. 63
8. Dane adresowe oddziałów ZUS ……………………………………………………………………………….. 64
8.1. Nasza infolinia ……………………………………………………………………………………………………………………………. 65
8.2. Nasze oddziały…………………………………………………………………………………………………………………………… 65
5
9. Wsparcie osób z niepełnosprawnością ze środków PFRON …………………. 70
Skróty i terminy użyte w rozdziale 9 ……………………………………………………………………………………………… 71
9.1. Jaką pomoc możesz uzyskać ze środków PFRON ………………………………………………………… 73
9.2. Jak PFRON wspiera osoby z niepełnosprawnością w samodzielnym
funkcjonowaniu i w trakcie zatrudnienia………………………………………………………………………….. 74
9.3. Turnusy rehabilitacyjne dla osób z niepełnosprawnością i ich opiekunów………….. 77
9.4. Przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze …………………………………………………………….. 80
9.5. Sprzęt rehabilitacyjny ……………………………………………………………………………………………………………… 82
9.6. Likwidacja barier architektonicznych, w komunikowaniu się i technicznych ……… 83
9.7. „Aktywny samorząd” ……………………………………………………………………………………………………………….. 85
9.8. Usługi tłumacza języka migowego i tłumacza-przewodnika …………………………………….. 96
9.9. Szkolenia z języka migowego ……………………………………………………………………………………………….. 98
9.10. Projekty NGO na rzecz osób z niepełnosprawnością i ich otoczenia ……………………. 99
9.11. Regranting – granty na rzecz osób z niepełnosprawnością i ich otoczenia
dla lokalnych NGO ………………………………………………………………………………………………………………… 102
9.12. Warsztaty terapii zajęciowej………………………………………………………………………………………………. 103
9.13. „Zajęcia klubowe w WTZ” …………………………………………………………………………………………………… 105
9.14. Wspomagane Społeczności Mieszkaniowe – infrastruktura – program
„Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” ……………………………………………………………….. 107
9.15. Wspomagane Społeczności Mieszkaniowe – wsparcie mieszkańców ……………….. 108
9.16. „Rehabilitacja 25+” – program pilotażowy ……………………………………………………………………. 109
9.17. Psy asystujące – refundacja certyfikatów …………………………………………………………………….. 112
9.18. Program wyrównywania różnic między regionami III ……………………………………………….. 113
9.19. Refundacja składek na ubezpieczenia społeczne ………………………………………………………. 116
9.20. Dotacja na rozpoczęcie działalności gospodarczej lub rolniczej
albo na wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej ………………………………………………….. 118
9.21. Dofinansowanie odsetek kredytu na działalność gospodarczą
lub gospodarstwo rolne ……………………………………………………………………………………………………….. 120
9.22. Dofinansowanie do Twojego wynagrodzenia dla pracodawcy ……………………………… 121
9.23. Zwrot kosztów przystosowania Twojego stanowiska pracy do Twoich
potrzeb ………………………………………………………………………………………………………………………………………. 124
9.24. Zwrot kosztów wyposażenia stanowisk pracy dla pracodawcy ……………………………. 126
9.25. Zwrot miesięcznych kosztów zatrudnienia pracownika pomagającego Ci
w pracy oraz szkolenia tej osoby ……………………………………………………………………………………… 127
9.26. Wsparcie dla spółdzielni socjalnej ……………………………………………………………………………………. 128
9.27. Refundacja kosztów Twojego szkolenia dla pracodawcy ………………………………………… 129
9.28. Dodatkowa pomoc dla zakładów pracy chronionej …………………………………………………… 130
9.29. Zakłady aktywności zawodowej – dofinansowanie ………………………………………………….. 131
9.30. Jakie korzyści ma pracodawca zobowiązany do wpłat na PFRON,
jeśli Ciebie zatrudni ……………………………………………………………………………………………………………….. 134
9.31. Finansowanie staży i szkoleń dla osób z niepełnosprawnością
zarejestrowanych w urzędzie pracy jako bezrobotne lub poszukujące pracy ….. 136
9.32. System Obsługi Wsparcia (SOW) finansowanego przez PFRON …………………………. 137
9.33. Mobilność osób z niepełnosprawnością – program „Samodzielność –
Aktywność – Mobilność!” …………………………………………………………………………………………………… 141
10. Centra informacyjno-doradcze przy oddziałach PFRON……………………….144
10.1. Czym są centra informacyjno-doradcze ………………………………………………………………………… 145
10.2. Czym są ośrodki wsparcia i testów ………………………………………………………………………………….. 145
10.3. Kto może skorzystać z porady …………………………………………………………………………………………… 145
10.4. Jak często możesz korzystać ze wsparcia ……………………………………………………………………… 146
10.5. Jak zgłosić się do centrum informacyjno-doradczego ……………………………………………… 146
11. Prawo do dostępności ………………………………………………………………………………………………….. 147
11.1. Czym jest dostępność ………………………………………………………………………………………………………….. 148
11.2. Kto powinien zapewnić dostępność ……………………………………………………………………………….. 148
11.3. Czego możesz oczekiwać ……………………………………………………………………………………………………. 149
11.4. Jak możesz zmienić dostępność ……………………………………………………………………………………….. 150
11.5. Co zrobić, gdy podmiot publiczny nie zapewni dostępności ………………………………….. 151
11.6. Jak wygląda postępowanie skargowe …………………………………………………………………………….. 152
11.7. Czego dotyczy dostępność produktów i usług ……………………………………………………………. 153
11.8. Kto jest odpowiedzialny za dostępność produktów i usług……………………………………. 153
11.9. Co zrobić, gdy produkt lub usługa są niedostępne ……………………………………………………. 154
12. Dane adresowe PFRON ……………………………………………………………………………………………….157
12.1. Dane kontaktowe Biura PFRON w Warszawie …………………………………………………………… 158
12.2. Dane adresowe oddziałów wojewódzkich PFRON …………………………………………………… 160
12.3. Punkt obsługi klienta ……………………………………………………………………………………………………………. 163
12.4. Punkty i stanowiska informacyjne SOW ……..