Tak, o ile zwolniony rok temu wakat nie został dotychczas zapełniony, a jednocześnie zakres obowiązków pracownika, któremu wygasła umowa i pracownika nowozatrudnionego jest tożsamy. Efekt zachęty metodą jakościową pracodawca wykazuje w sytuacji, gdy zatrudnia pracownika z niepełnosprawnością na wakacie zwolnionym w wyniku rozwiązania umowy o pracę z innym pracownikiem:

• z przyczyn określonych w art. 52 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
• za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika,
• na mocy porozumienia stron,
• wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy,
• z upływem czasu, na który została zawarta,
• z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta.

Efekt zachęty metodą jakościową będzie spełniony także w przypadku, gdy miejsce pracy pracownika z niepełnosprawnością powstało:

• na skutek wygaśnięcia umowy o pracę,
• na skutek zmniejszenia wymiaru czasu pracy pracownika – na jego wniosek.

W przypadku, gdy pracodawca nie może wykazać na miesiąc zatrudnienia osoby z niepełnosprawnością efektu zachęty metodą ilościową (wzrost zatrudnienia osób ogółem w porównaniu do średniej z poprzednich 12 miesięcy) powinien wykazać efekt zachęty metodą jakościową. Badanie efektu zachęty metodą jakościową odnosi się do sytuacji, w której „zatrudnienie nastąpiło w wyniku rozwiązania umowy o pracę z innym pracownikiem” (pełnosprawnym bądź niepełnosprawnym).
W związku z powyższym, pracodawca nie może zastosować tej metody do przypadku, kiedy pracownik zostaje ponownie przyjęty na własne miejsce, tj. na stanowisko pracy, na którym wcześniej pracował.

Należy pamiętać – pracodawca spełni warunek efektu zachęty metodą jakościową, jeśli zatrudni pracownika z niepełnosprawnością na miejsce innego pracownika o tym samym zakresie obowiązków – zwolnionego w warunkach określonych powyżej. Ustawa o rehabilitacji (…) nie ogranicza okresu, w jakim dane stanowisko pracy powinno zostać zwolnione przez innego pracownika, nie określa też wymogu, aby pracownik został przyjęty na stanowisko pracy zwolnione najpóźniej. Z tego względu Biuro Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych w swoich wyjaśnieniach kierowanych do pracodawców rekomenduje stworzenie tzw. siatki etatów, z której będzie jasno wynikać na czyje stanowisko przyjęto nowego pracownika. Jeżeli w zakładzie pracy wakuje kilka takich samych stanowisk pracy, to pracodawca dokonuje wyboru, na jakie miejsce zatrudnia osobę niepełnosprawną. Pracodawca ma w obrębie tych samych zakresów obowiązków pełną dowolność we wskazywaniu, na czyje miejsce zatrudnia nową osobę z niepełnosprawnością. Istotne jest jedynie, aby wakat z tym samym zakresem obowiązków nie był zajęty przez inną osobę.

Opracowanie: Zespół Sieradzka-PEFRON na podstawie wytycznych PFRON z 2025 r.